“Er is een perfide logica ontstaan: hoe harder we ons best doen om te overleven, hoe meer de indruk ontstaat ‘dat het nog wel gaat’. Maar de mensen gaan eraan kapot.” Aan het woord is Jurgen Van Poecke, directeur van de gevangenis van Haren. Hij gooit de handdoek nu in de ring: hij stopt als directeur. Enkele weken terug had hij zijn beslissing ook al toegelicht in een interview bij RTBF: “J’ai fait de mon mieux mais je quitterai avec une énorme tristesse et le regret de constater que cette prison n’est pas devenue ce que j’espérais”.
Haren moest model staan voor de toekomst van detentie in ons land. De gevangenis werd ook zo in de kijker gezet. “Het dorp achter de muur”, zo luidde de titel van een vijfdelige docureeks uit 2023: “Haren zal niet alleen de grootste maar ook de eerste gevangenis van België zijn die volgens een nieuw systeem, gericht op humane detentie, werkt”. Oud-minister Van Quickenborne liet zich in die periode vier dagen opsluiten in Haren: Play4 wijdde er het programma “Recht naar de gevangenis” aan.
Vandaag verblijven er zo’n 1500 mensen in Haren, 279 slapen op de grond: “Om het aantal grondslapers naar beneden te krijgen, zijn er plannen om de vaste bedden in monocellen af te breken om stapelbedden te kunnen plaatsen. “Op die manier institutionaliseren we de overbevolking””, aldus Van Poecke. Zo’n ingreep zou de bestaande noodsituatie inderdaad betonneren: en daarmee ook de toekomst van de grootste instelling in dit land.
Dat ook in dergelijke omstandigheden de herhaaldelijk uitgebrachte adviezen van CTRG en Penitentiaire Beleidsraad om daadkrachtige noodmaatregelen in te zetten, onbespreekbaar blijven, is betekenisvol. Crisisbeleid impliceert moeilijke beslissingen nemen en lastige boodschappen brengen. Die ballon gaat op voor besparingen en publieke financiën, voor pensioenen en uitkeringen, maar ook voor straffen en detentie.
“Laten we ons samen opsluiten”, zo stelde een Franstalig partijvoorzitter deze week voor: er komen aartsmoeilijke begrotingsonderhandelingen op ons af. Het zou goed zijn om ook het gevangenisvraagstuk mee te nemen in die besprekingen: ook dat vraagstuk kan op de begrotingsweegschaal gelegd worden. Heel wat van de voorgestelde crisismaatregelen zijn omzeggens kosteloos – en alleszins een pak voordeliger voor de publieke financiën dan het uitbreken van bedden in de monocellen van Haren en de ombouw van die gevangenis van dorp naar depot.
Tom Daems 